1.   UVOD

1.1.     U skladu sa ovlaštenjima datim Zakonom o reviziji finansijskog poslovanja institucija Bosne i Hercegovine ('Službeni glasnik BiH', broj 17/99), Ured za reviziju finansijskog poslovanja institucija BiH ( u daljem tekstu: Ured) je izvršio  reviziju finansijskih izvještaja i poslovanja (uključujući odluke rukovodstva)  Ustavnog suda Bosne i Hercegovine (u daljem tekstu: Sud), sa stanjem na dan 31. decembra 2001. godine.

1.2.     Revizija je planirana i obavljena u periodu od 11.02. do 15.02.2002. godine (prethodna revizija) i u periodu od 18.03. do 29.03.2002. godine (revizija završnog računa) shodno općeprihvaćenih revizijskim standardima i standardima Međunarodne organizacije vrhovnih revizijskih institucija – INTOSAI ('Službeni glasnik BiH', broj 05/01). Revizione aktivnosti su bile usmjerene ka postizanju razumnog osnova za procjenu da li finansijski izvještaji Suda predstavljaju tačan i istinit prikaz poslovanja tokom godine i stanja na kraju godine. Za finansijske izvještaje odgovornost snosi rukovodstvo Suda. Odgovornost Ureda se svodi na to da  izrazimo mišljenje o izvještajima Suda, te da na osnovu izvršene revizije izvijestimo o slijedećem:

• da li su računi sastavljeni u skladu sa važećom zakonskom regulativom;
• da li godišnji računi predstavljaju tačan i istinit prikaz poslovanja tokom godine i stanja na kraju godine;
• ekonomičnosti, efikasnosti i efektivnosti kojima je Sud koristio sredstva  u obavljanju svojih funkcija.

1.3.     Smatramo da revizija koju smo obavili pruža razuman osnov za izražavanje našeg mišljenja.

2.    MIŠLJENJE REVIZORA

Prema našem mišljenju, finansijski izvještaji Suda za 2001. godinu predstavljaju u svim značajnijim aspektima realan i objektivan prikaz poslovanja tokom godine i stanja na kraju godine, osim za izraženu rezervu navedenu u tačkama 2.1. i 2.2.

2.1.     U poglavlju 4. (tačka 4.3.1.) ovog revizorskog izvještaja finansijski izvještaji koji su bili predmet revizije ne iskazuju istinit i tačan prikaz poslovanja tokom godine i stanja na kraju godine i to: u dijelu koji se odnosi na  rashode u iznosu od 7.279,34 KM i obaveze prema dobavljačima koje nisu ukalkulirane sa 31.12.2001. godine, a odnose se na posmatranu godinu i dijelu koji se odnosi na budžetske prihode u iznosu od 6.053,00 KM.

2.2.     U poglavlju 4. (tačka 4.2.2.) ovog revizorskog izvještaja nalazi uključuju vanbilansno   evidentiranje i praćenje donatorskih sredstava. Sud u svojim poslovnom knjigama nije evidentirao donatorski račun Suda otvoren u okviru Jedinstvenog računa trezora. Stanje na ovom računu sa 31.12.2001. godine je iznosilo 19.772,81 KM. Novčana sredstva su u Bilansu stanja Suda prikazana manjim za navedeni iznos.

3.   OSVRT NA NALAZE I PREPORUKE REVIZIJE ZA 2000. GODINU

Ured je izvršio reviziju Suda za 2000. godinu i sastavio izvještaj. Revizijom su utvrđene  određene slabosti  koje su opisane  u izvještaju i date preporuke kako da se uočene slabosti otklone. Uočeni su pozitivni pomaci u finansijsko – računovodstvenom poslovanju.

Realizirane preporuke:

• Izvršene su ispravke knjiženja  sa 01.01.2001. godine.
• Angažirano je lice za praćenje izvršenja budžeta i obavljanje drugih finansijsko-računovodstvenih poslova.

Aktivnosti koje su u toku:

• Sud je od Ministarstva za trezor tražio izmjenu stavki troškova i usaglašavanje istih sa klasifikacijom budžeta.

Preporuke koje nisu izvršene:

• Preporuke vezane za informacioni sistem.
• Nisu donesena pravila i procedure za pojedine kategorije troškova.

4. NALAZI, ZAPAŽANJA I PREPORUKE REVIZIJE RAČUNA 2001. GODINE

4.1. Sistem internih kontrola

Ured  je utvrdio određene slabosti u sistemu internih kontrola rukovodstva Suda. Iako su evidentirani pozitivni pomaci u sistemu internih kontrola, ipak može da se konstatira da taj sistem još uvijek nije pouzdan u dovoljnoj mjeri.

Najvažnije slabosti u sistemu internih kontrola su :

• nadzor nad izvršenjem budžeta  nije na zadovoljavajućem nivou;
• nisu usvojena sva pravila i procedure koje reguliraju pojedine kategorije  troškova;
• neažurna i nepotpuna knjigovodstvena evidencija;

Sudu je preporučeno da treba  da nastavi sa izradom procedura u cilju jačanja nadzora nad izvršenjem budžeta. Paralelno treba da se izgrade i usvoje pravila koja reguliraju pojedine kategorije troškova i da se obezbijedi evidentiranje svih transakcija i poslovnih događaja.

4.2.  Sistem upravljanja budžetom

Ured za reviziju je u svom radu poseban akcenat stavio na planiranje i izvršenje budžeta u 2001. godini. U tabeli koja slijedi dat je prikaz odobrenog budžeta, povećanja, izmijenjenog budžeta te ostvarenja i odstupanja.  

UPOREDNI PREGLED PLANIRANIH I OSTVARENIH RASHODA U 2001.GODINI

4.2.1.  Planiranje i izvršenje budžeta 

Sud je u 2001. godini finansiran sredstvima iz budžeta institucija BiH i sredstvima koja su obezbijeđena iz donacija. 

Budžet Suda za 2001. godinu iznosio je 1.513.430 KM, a rebalansom je odobreno dodatnih 437.753 KM, što ukupno iznosi 1.987.165 KM. Sud je za isti period ostvario rashode u iznosu od  1.681.576 KM, što je za 305.589 KM manje od planiranih ili 85% . 

Analizirajući planirani i ostvareni budžet Suda za 2001. godinu uočili smo da finansijski plan potreba Suda po vrsti troškova nije u potpunosti usaglašen sa budžetskom klasifikacijom rashoda. Ovo se posebno odnosi na naknade troškova zaposlenih na kojoj su evidentiraju plate sudija angažiranih po ugovorima za privremene i povremene poslove u iznosu 412.630 KM i naknade skupštinskim poslanicima i funkcionerima kojih Sud nema u ostvarenju, a u budžetu su predviđene u  iznosu  od 344.400 KM.

Iako je Sud dobio odobrenje Ministarstva za trezor da plate sudija mogu da se knjiže kao naknade, ovi troškovi su  rebalansom umanjeni za 38.515 KM. Isto je imalo uticaja  da su troškovi ukupnih naknada  prekoračeni za iznos od  45.466 KM ili za 10%.

Ured smatra da procesu planiranja mora da se posveti više pažnje, kako unutar Suda tako i na višim nivoima gdje se vrši usvajanje, u cilju realnijeg i kvalitetnijeg planiranja budžeta.

Sudu je preporučeno da bi  trebao,  bez obzira na svoju nezavisnost i finansijsku samostalnost, da usaglasi svoj finansijski plan sa budžetom, te organizira redovno praćenje i kontrolu trošenja budžetskih sredstava.

4.2.2.  Donatorska sredstva

Revizijom smo, utvrdili da je Sud osim iz budžeta bio finansiran i sredstvima iz donacija.  Međutim, ova sredstva  nisu prikazana u budžetu Suda niti su u potpunosti evidentirana u poslovnim knjigama Suda.

Sud je  u  finansijskim izvještajima  prikazao prihode iz donacija u iznosu  od 45.168 KM. Revizijom smo utvrdili da se navedeni iznos odnosi samo na dio prihoda iz donacija koji je korišten za pokriće troškova finansiranih iz donacija (npr. troškovi uplate doprinosa za prevodioce, troškovi organiziranja sjednica, putni troškovi i sl.). Ova sredstva su i realizirana preko računa Suda i evidentirana su u poslovnim knjigama. Najveći dio novčanih sredstava iz donacija nije evidentiran u poslovnim knjigama niti je realiziran preko transakcijskog računa Suda. Ista se vode u posebnim evidencijama Suda. Donacije u nenovčanom obliku (oprema) su evidentirane u poslovnim knjigama.

U pomoćnim knjigama su evidentirane donacije prema izvoru donatorskih sredstava, odnosno na način kako to zahtijevaju donatori.

Donacije vlada Francuske i Švedske doznačene su  na račun OHR-a i korištene  kao pomoći za unapređenje funkcioniranja Suda. Trošenje, evidentiranje i praćenje sredstava iz ovih donacija kontrolira OHR o čemu podnosi izvještaj zemljama donatorima. Sva dokumentacija vezana za ove donacije se nalazi u OHR-u. Sud u vezi navedenih donacija nema dokumentacije niti vrši praćenje i knjiženje istih.

Donacija vlade SAD se realizira putem računa OHR-a, gdje se vodi evidencija o namjenskom trošenju doniranih sredstava. Lica koje je Sud ovlastio za trošenje budžetskih sredstava su  ovlašteni i za trošenje sredstava iz ove donacije. Međutim donacija se ne knjiži u poslovnim knjigama Suda , nego se vodi vanbilansno na osnovu kopija dokumentacije.

Donacije  vlade Velike Britanije i Španije  se realiziraju putem donatorskog računa Suda koji je otvoren u sklopu transakcijskog računa (JRT). Stanje sredstava na računu 31.12.2001. godine iznosilo je 19.772,81 KM. Međutim, Sud u svojim poslovnim knjigama nije knjižio ovaj račun tako da su  novčana sredstva u Bilansu stanja prikazana manjim upravo za navedeni iznos.

Sud  je  na  sjednici usvojio izvještaje  o  utrošku sredstava donacija  za 2001. godinu (Odluka broj: P- 43/02  od 26.02.2002. godine).   

Ured smatra da shodno Zakonu o izvršenju budžeta sva sredstva koja su doznačena, bez obzira na porijeklo ili izvor sredstava trebaju da budu evidentirana u poslovnim knjigama i prikazana u finansijskim izvještajima.

Donatorska sredstva trebaju da budu planirana ili predviđena budžetom, bez obzira na način raspolaganja istim. Na taj način bi se ispoštovala osnovna budžetska načela, posebno načela budžetskog jedinstva,  budžetske potpunosti i javnosti.

4.3.  Finansijsko računovodstveno poslovanje

4.3.1.  Finansijski izvještaji

Sud je finansijske izvještaje sačinio u formi Godišnjeg obračuna za 2001. godinu, a prema Instrukciji Ministarstva za trezor institucija BiH broj 01/692/02 od 04.03.2002. godine.

Račun prihoda i rashoda

U finansijskim izvještajima Suda  za 2001. godinu - 'Račun prihoda i rashoda', prikazani su ukupni prihodi u iznosu od 1.627.639,00 KM, ukupni rashodi u iznosu od 1.681.576,00 KM i višak rashoda nad prihodima  u iznosu od 5.633,00 KM.

Revizijom smo utvrdili da su budžetski prihodi za 2001. godinu prikazani u iznosu od 1.627.639,00 KM umjesto u iznosu od 1.633.693,00 KM koliko je stvarno prebačeno na transakcijski račun  Suda po nalozima Ministarstva za trezor. Razlika sredstava u iznosu od 6.053,00 KM se odnosi na grešku u knjiženju prihoda tako što je umjesto iznosa od 15.052,00 KM proknjižen iznos od 8.999,00 KM (zahtjev za prenos sredstava broj 2.).

Sudu je preporučeno da u svojim poslovnim knjigama treba da evidentira sve prihode, a u skladu sa Zakonom o izvršenju budžeta institucija BiH za 2001. godinu. Sud će također da izvrši ispravku knjiženja prihoda pod 01.01.2002. godine.  

Revizijom smo utvrdili da  su rashodi evidentirani  u poslovnim knjigama Suda  manji za  iznos 7.279,34 KM. Isto se odnosi na troškove komunalnih usluga za decembar 2001. godine, koji nisu knjiženi u poslovnim knjigama Suda niti prikazani u finansijskim izvještajima  za 2001. godinu (ovo se odnosi na račun Zajedničkih službi FBiH broj 1378/2001).  Sa ispravnim knjiženjem rashoda, shodno računovodstvenom načelu modificiranog nastanka događaja  ukupni rashodi u 2001. godini bi iznosili 1.688.855,34 KM. Isto se odnosi i na knjiženje obaveza  u momentu plaćanja, a ne u momentu nastanka obaveze (npr. Račun broj 2903/MK-01 od 14.08.01. u iznosu 1.056 KM - nabavka kompjuterskog materijala).

Sudu je preporučeno da rashode knjiži u skladu sa primjenom računovodstvenog načela modificiranog nastanka događaja, koji kaže da se rashodi računovodstveno obuhvataju i evidentiraju za period u kojem su nastali.

Bilans stanja

U Bilansu stanja novčana sredstva su iskazana u iznosu 3.020,00 KM. Ista su iskazana manjim za 19.772,81 KM, jer Sud u svojim poslovnim knjigama nije evidentirao donatorski račun otvoren kod poslovne banke u sklopu transakcijskog računa Suda. Saldo na dan 31.12.2001. godine na ovom računu je iznosio 19.772,81 KM.

U skladu sa Instrukcijom Ministarstva za trezor visina prihoda je svedena na visinu proknjiženih rashoda i iskazana obaveza za povrat u budžet  viška prihoda nad rashodima u iznosu od 36.361,00 KM, što je i prikazano u Bilansu stanja na stavci ‘Finansijski i obračunski odnosi  sa drugim povezanim jedinicama’. Međutim revizijom smo utvrdili da bi ova obaveza  trebala da bude veća za neproknjižene budžetske  prihode doznačene za 2001.godinu.

Sud bi u skladu sa računovodstvenim propisima i načelima, trebao za navedene iznose da izvrši  ispravke knjiženja u 2002. godini, te da iste prikaže u finansijskim izvještajima Suda, kako  bi izvještaji  za 2002. godinu bili objektivni i realni.

4.3.2.  Računovodstvo

Revizija je utvrdila da Sud određene poslovne promjene nije evidentirao u poslovnim knjigama na način kako je to predviđeno računovodstvenim pravilima i načelima. Nepravilnosti se odnose na slijedeće:

• Neispravno dostavljanje računovodstvene dokumentacije u računovodstvo koje se  ne vrši putem dostavne knjige, te revizija nije mogla da konstatira da li  su sve ulazne fakture za 2001. godinu i knjižene u toj godini (npr. nije ukalkuliran račun za komunalne usluge u iznosu 7.279,34 KM);
• pojedine odluke i fakture koje su prateća dokumentacija Zahtjeva za prenos sredstava nisu ovjerene od strane trezora npr. Odluka o isplati novčane naknade za angažiranje zaposlenih oko sjednica Suda, nabavka kompjuterskog materijala, račun broj 15/2001 od 23.05.2001. na iznos 5.054,48 KM;
• pojedine naknade  za koje nije stvarana obaveza već su iste knjižene direktno na troškove, (npr. naknade za privremene i povremene poslove);        
• troškove koji nisu knjiženi na osnovu vjerodostojne dokumentacije, (npr. kopija  računa za avionske karte  stranih sudija u iznosu 5.851 KM);

Sud  treba da obezbijedi da se poslovne knjige vode na način kako je to regulirano Zakonom o računovodstvu i propisano računovodstvenim pravilima i načelima. Sve knjigovodstvene transakcije moraju da budu knjižene na osnovu vjerodostojne dokumentacije.

4.4.  Informacioni sistem 

Sud bi radi boljeg i efikasnijeg korištenja informacionog sistema trebao da usvoji IT strategiju te propiše pisane procedure i pravila za čuvanje i zaštitu podataka, vođenje IT projekata i  nabavku IT opreme.       

5.    KORESPONDENCIJA

Po završetku revizije, Sudu je 22. maja 2002. godine dostavljen Nacrt izvještaja o reviziji. Sud je  07. juna 2002. godine dostavio odgovor na nalaze revizije u kojem potvrđuje i prihvata nalaze i preporuke revizije.

6.   REZIME

Revidirali smo poslovanje Suda kroz sisteme prihoda, rashoda, sredstava i obaveza. Također, obuhvaćene su i značajnije odluke Suda, a odnose se na finansijsko poslovanje Suda uključujući uslove koji sačinjavaju  okruženje u kome je Sud djelovao.

Nalazi revizije su klasificirani prema najznačajnijim nepravilnostima, a odnose se na:  sistem interne kontrole,  mehanizme upravljanja i kontrole nad budžetskim sredstvima, greške u vođenju računovodstva, nepostojanje mjera za poboljšanje efikasnosti i prezentiranje finansijskih izvještaja.

Analizirajući plan i ostvarenje budžeta Suda za 2001. godinu uočili smo da finansijski plan potreba Suda, po vrstama rashoda ne odgovara u potpunosti klasifikaciji rashoda u budžetu.  Proces planiranja  se također, ne vrši na osnovu kvalitetnih i detaljnih analiza  što ima za posljedicu da  donatorska sredstva nisu obuhvaćena budžetom  Suda.

U finansijskim izvještajima Suda za 2001. godinu, u Računu prihoda i rashoda, rashodi su podcijenjeni  za iznos od 7.279,34 KM, a istovremeno  za isti iznos u Bilansu stanja nisu iskazane obaveze prema dobavljačima (Služba za zajedničke poslove FBiH).

Budžetski prihodi za 2001. godinu prikazani su u iznosu od 1.627.639,00 KM  što je za 6.053,00 KM manje od 1.633.693,00 KM prihoda koliko je stvarno prebačeno na transakcijski račun  Suda po nalozima Ministarstva za trezor. Za navedenu razliku su podcijenjeni budžetski prihodi evidentirani u poslovnim knjigama Suda kao i višak prihoda koje je trebalo da se vrate na račun trezora. 

U Bilansu stanja novčana sredstva su iskazana u iznosu 3.020,00 KM. Ista su  iskazana manjim za 19.772,81 KM, jer Sud u svojim poslovnim knjigama nije evidentirao donatorski račun otvoren kod poslovne banke u sklopu transakcijskog računa Suda. Saldo na dan 31.12.2001. godine na ovom računu je iznosio 19.772,81 KM.

Ured želi da se zahvali rukovodstvu i zaposlenima Ustavnog suda za saradnju i pomoć koja nam je pružena prilikom obavljanja revizije.