IZVJEŠTAJ O REVIZIJI AGENCIJE ZA UNAPREĐENJE STRANIH INVESTICIJA U BOSNI I HERCEGOVINI ZA 2001. GODINU

1.1. U skladu sa ovlaštenjima datim Zakonom o reviziji finansijskog poslovanja institucija Bosne i Hercegovine ('Službeni glasnik BiH', broj 17/99), Ured za reviziju finansijskog poslovanja institucija BiH (u daljem tekstu: Ured) je izvršio reviziju finansijskih izvještaja i poslovanja (uključujući odluke rukovodstva) Agencije za unapređenje stranih investicija u Bosni i Hercegovini (u daljem tekstu: Agencija), sa stanjem na dan 31. decembra 2001. godine.

1.2. Revizija je planirana i obavljena u periodu od 20.12. do 28.12.2002. godine (prethodna revizija) i u periodu od 04.03. do 12.03.2002. godine (revizija završnog računa) shodno općeprihvaćenim revizijskim standardima i standardima Međunarodne organizacije vrhovnih revizijskih institucija – INTOSAI ('Službeni glasnik BiH', broj 05/01). Revizione aktivnosti su bile usmjerene ka postizanju razumnog osnova za procjenu da li finansijski izvještaji Agencije predstavljaju tačan i istinit prikaz poslovanja tokom godine i stanja na kraju godine. Za finansijske izvještaje odgovornost snosi rukovodstvo Agencije. Odgovornost Ureda svodi se na izražavanje mišljenja o izvještajima Agencije, te na osnovu izvršene revizije izvještavanje o slijedećem:

1.3. Smatramo da revizija koju smo obavili pruža razuman osnov za izražavanje našeg mišljenja.

Prema našem mišljenju, finansijski izvještaji Agencije za 2001. godinu predstavljaju u svim značajnijim aspektima realan i objektivan prikaz poslovanja tokom godine i stanja na kraju godine, osim za izraženu rezervu navedenu u tačkama 2.1. i 2.2.

2.1. Iskazana početna stanja u 2001. godini nisu revidirana. Ista u izvjesnoj mjeri mogu da utiču na realnost i objektivnost finansijskih izvještaja. Također, nismo prisustvovali popisu sredstava i izvora sredstava za 2001. godinu.

2.2. U poglavlju 3. (tačka 3.2.2.) nalazi revizije potvrđuju da je stavka 'Troškova nabavke materijala i usluga' prekoračena u odnosu na budžetom odobrene troškove za iznos od 5.105,00 KM. Nalazi također potvrđuju da rukovodstvo Agencije nije poštovalo procedure za nabavku roba i usluga u skladu sa Zakonom o izvršenju budžeta.

Revizija je utvrdila da Agencija nema pouzdan sistem internih kontrola koji treba da uspostavi rukovodstvo u cilju obezbjeđenja pravilnog evidentiranja finansijskih transakcija, potpune usklađenosti sa zakonima i propisima i zaštite imovine. Uočeni nedostaci su velikim dijelom posljedica nepostojanja adekvatnog kontrolnog okruženja koje obuhvata filozofiju i stil rada rukovodstva, organizacionu strukturu i kadrovsku politiku.

Na ovakvo stanje značajan uticaj je imala promjena rukovodstva do koje je došlo tokom godine kada je Vijeće ministara razriješilo staro rukovodstvo (generalnog direktora i dva zamjenika), a imenovalo novog generalnog direktora. Od septembra 2001. godine Agencijom rukovodi generalni direktor, iako su po važećem Statutu i Pravilniku predviđena i dva zamjenika generalnog direktora.

Poznato je da promjene u rukovodnoj strukturi sa sobom uvijek nose određenu dozu rizika jer je novom rukovodstvu potrebno vrijeme za upoznavanje organizacije.

Ured za reviziju smatra da Parlament treba da posredstvom Vijeća ministara ubrza donošenje novog Statuta Agencije i na taj način omogući rješavanje pitanja rukovođenja, što će sigurno da utiče na uspostavljanje adekvatnog sistema internih kontrola.

Obavljanje revizije je bilo otežano i zbog toga što Agencija nema usvojena interna pravila kojima se regulira upotreba vozila, telefona, reprezentacije i drugih izdataka. Nepostojanje internih pravila može da utiče na pojavu neovlaštenih troškova i drugih nepravilnosti.

U cilju kontinuiranog nadzora nad izvršenjem budžeta Agencija treba da utvrdi precizne procedure izvještavanja i koordinacije sa licem kojem je povjerila vođenje knjiga, a koje nije u radnom odnosu u Agenciji.

Agenciji je preporučeno da treba, do donošenja ovih pravila na nivou Vijeća ministara, da samostalno usvoji interna pravila koja reguliraju potrošnju najvažnijih stavki i obezbijedi koordinaciju sa knjigovođom i Ministarstvom za trezor.

Slabosti u sistemu internih kontrola uzrokovale su da nabavke i zakup radnog prostora nisu vršeni u skladu propisima koji reguliraju navedenu oblast.

Uvidom u dokumentaciju o izvršenim nabavkama utvrdili smo da za iste nisu raspisani javni tenderi što je regulirano članom 16. Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o izvršenju budžeta.

Isto tako, Agencija je zaključila ugovor o zakupu radnog prostora uz naknadu od 7.086 KM mjesečno ili 70.860 KM godišnje, a da nije izvršila javno oglašavanje za prikupljanje ponuda u cilju odabira najpovoljnije cijene.

Očito je da Agencija nije obezbijedila transparentnost javnih nabavki čime ostavlja prostor za sumnju u ispravnost ovog procesa.

Agenciji je preporučeno da u cilju povećanja transparentnosti u trošenju javnog novca treba da poštuje odredbe Zakona o izvršenju budžeta, posebno članova koji reguliraju ovu problematiku.

Sa druge strane pitanje nabavki nije na adekvatan način definirano na državnom nivou, iako u oba entiteta postoje kvalitetni zakoni koji reguliraju nabavku roba, usluga i ustupanje radova.

Revizija smatra da ovo pitanje treba da bude razmatrano što prije od strane Parlamentarne skupštine BiH.

Tokom revizije posebnu pažnju smo posvetili planiranju i izvršenju budžeta. U narednoj tabeli dajemo uporedni pregled planiranog budžeta, povećanja budžeta, ostvarenja i indekse.

Red. broj	Vrsta rashoda	Budžet za 2001. godinu	Povećanje/ smanjenje (+/-)	Izmjene i dopune Budžeta	Ostvareno u 2001. godini	Odstupanje (6-5)	Index (6/5)
1	2	3	4	5	6	7	8
I	Tekući izdaci	300.000	129.570	429.570	362.748	-66.822	84
1.	Plate zaposlenih	151.600	21.500	173.100	138.426	-34.674	80
2.	Naknade troškova zaposlenih	31.800	6.230	38.030	38.279	249	101
3.	Naknade skupš. poslanicima	0	0	0	0
4.	Izdaci za materijal i usluge	111.600	42.600	154.200	159.305	5.105	103
5.	Izdaci za osig. i bank. usluge	1.000	3.000	4.000	760	-3.240	19
6.	Ugovorene usluge	4.000	56.240	60.240	25.977	-34.263	43
II	Tekući grantovi	0	0	0	0
III	Kapitalni izdaci	0	0	0	0
IV	Programi posebne namjene	0	0	0	0
V	UKUPNO	300.000	129.570	429.570	362.748	-66.822	84
	Broj zaposlenih			12	7

Iz tabele može da se vidi da izmjene i dopune budžeta nisu izvršene na osnovu kvalitetne analize i realnih parametara, pa je tako na stavci 'Plate zaposlenih' dodatno odobren iznos od 21.500 KM, a plate su ostvarene u iznosu znatno manjem čak i od prvobitnog budžeta, iz čega se vidi da za tim povećanjem realno nije bilo potrebe. U prilog ovoj tvrdnji ide i podatak da su rashodi ostvareni za 16 % manje od odobrenih.

Revizijom smo također utvrdili da je Agencija, osim sredstava iz budžeta, kao dodatni izvor finansiranja u 2001. godini koristila i sredstva iz donacija. Međutim ova sredstva Agencija nije prikazala u budžetu, niti je ista knjižila u poslovnim knjigama.

Ured za reviziju je mišljenja da problematici planiranja treba da se posveti više pažnje, kako unutar Agencije, tako i na višim nivoima gdje se vrši usvajanje, u cilju realnog i kvalitetnog planiranja budžeta.

Agencija je u 2001. godini ostvarila prihode u ukupnom iznosu od 362.747,62 KM. Struktura ostvarenih prihoda je: prihodi iz budžeta u iznosu od 331.506,71 KM, prihodi od imovine u iznosu od 28.670,73 KM i ostali prihodi u iznosu 2.570,18 KM. U istom periodu ostvarila je rashode u iznosu od 362.747,62 KM, što je za 16% manje od rashoda odobrenih budžetom.

Agencija nije prekoračila budžetom odobrene rashode u ukupnom iznosu, međutim do prekoračenja je došlo na pojedinim vrstama troškova u odnosu na budžetom odobrene troškove za tu namjenu. Isto se odnosi na izdatke za nabavku materijala i usluga u iznosu od 5.105,00 KM.

Ured je preporučio rukovodstvu Agencije da mora da organizira redovno praćenje i kontrolu namjenskog trošenja budžetskih sredstava prema usvojenoj strukturi i do odobrenog iznosa, a za eventualne izmjene potrebno je da pribavi saglasnost Vijeća ministara.

Revizija je utvrdila da su prihodi od imovine, prikazani u finansijskim izvještajima, ostvareni po osnovu izdavanja svog radnog prostora na korištenje konsultantu iz Evropske unije. Za izdavanje dijela prostora Agencija nije sklopila ugovor nego je zakup naplaćivala na osnovu usmenog dogovora direktora Agencije i konsultanta EU. Konsultant je dogovoreni iznos zakupa uplaćivao mjesečno na račun Agencije u Raiffeisen banci.

Ured je mišljenja da Agencija kao budžetski korisnik ne može da se bavi transakcijama ove vrste. Agenciji je preporučeno da iste trebaju da budu realizirane u saglasnosti sa Ministarstvom za trezor te da je dužna da u skladu sa Zakonom o izvršenju budžeta institucija BiH sve prihode realizira preko transakcijskog računa koji čini sastavni dio JRT.

U Računu prihoda i rashoda neraspoređeni višak prihoda nad rashodima iz prethodnih godina prenesen je na konto obaveza prema budžetu u iznosu od KM 23.408,31 KM. Uvidom u dokumentaciju revizija je utvrdila da sredstva nisu bila vraćena na račun Ministarstva za trezor uslijed blokade sredstava na računu u Hercegovačkoj banci.

Ured je preporučio Agenciji da u saradnji sa Trezorom treba da uloži dodatne napore da se sredstva deblokiraju sa računa u Hercegovačkoj banci i vrate na račun trezora.

U Bilansu stanja novčana sredstava (gotovina u blagajni i na računima banaka) iskazana su u iznosu 85.127,00 KM. Uvidom u dokumentaciju revizija je utvrdila da se na računima banaka nalazi iznos od 82.622,00 KM i to: Raiffeisen banka - iznos 28.174,86 KM, Hercegovačka banka - iznos od 30.373,54 KM, Central profit banka - iznos 24.074,01 KM.

Ured je preporučio Agenciji da bi sve finansijske transakcije trebala da obavlja preko transakcijskog računa koji čini sastavni dio JRT, a otvoren je kod Central profit banke. Agencija je dužna da što prije ugasi račune otvorene kod poslovnih banaka, a sredstva prenese na transakcijski račun.

Revizija je utvrdila da Agencija ne vodi računovodstvo potpuno u skladu sa postojećim propisima, računovodstvenim načelima i standardima. Najznačajnije nepravilnosti su:

Računovodstvena dokumentacija je osnov za kvalitetne analize, planiranje i izvještavanje. Bez valjane računovodstvene evidencije povećava se rizik pojave gubitaka, pronevjera i grešaka.

Agencija je obavezna da obezbijedi da se poslovne knjige vode na način kako je to regulirano propisima koji se primjenjuju u Bosni i Hercegovini i propisanim računovodstvenim standardima i načelima, a sve knjigovodstvene transakcije moraju da budu evidentirane na osnovu vjerodostojne dokumentacije. To će da doprinese stvaranju dobrog osnova za efikasne interne kontrole. Stoga i Parlament BiH treba da kod Ministarstva za trezor insistira na uspostavljanju kvalitetnog računovodstvenog sistema za sve korisnike budžeta.

Po završetku revizije, Agenciji je 22. maja 2002. godine dostavljen Nacrt izvještaja o reviziji. Sa rukovodstvom Agencije je 12. juna 2002. godine održan sastanak vezano za odgovor na Izvještaj revizije za 2001. godinu na kojem su potvrđeni i prihvaćeni nalazi i preporuke revizije.

Ured je izvršio reviziju poslovanja Agencije za 2001. godinu, kroz sisteme prihoda, rashoda, sredstava i obaveza. Također, obuhvaćene su i značajnije odluke agencije, koje se odnose na finansijsko poslovanje, uključujući okruženje u kojem je Agencija poslovala.

Nalazi revizije su klasificirani prema najznačajnijim nepravilnostima, a odnose se na: sistem internih kontrola, mehanizme upravljanja i kontrole nad budžetskim sredstvima, nepravilnosti u vođenju računovodstva.

Revizija je uočila slabosti u sistemu internih kontrola koje imaju uticaja na ekonomičnost, efikasnost i efektivnost upravljanja budžetom. U Agenciji nije obezbijeđeno odgovarajuće razdvajanje dužnosti u oblasti evidentiranja i kontroliranja finansijske dokumentacije i u oblasti upravljačke i izvršne funkcije kod rukovodstva Agencije.

Vezano za funkciju kontrole Agencije nad ostvarenim troškovima za 2001. godinu, utvrđene su određene nepravilnosti prilikom trošenja sredstava koje imaju uticaja na ekonomično i namjensko korištenje sredstava iz budžeta. Ovo se odnosi na prekoračenje troškova za nabavku kancelarijskog materijala u iznosu 5.105,00 KM.

Revizija je također u Agenciji utvrdila određene nepravilnosti u računovodstvenim evidencijama, gdje poslovne promjene nisu evidentirane u poslovnim knjigama na način kako je to predviđeno računovodstvenim standardima i računovodstvenim načelima. Međutim ove nepravilnosti nemaju značajnog uticaja na finansijske izvještaje i nisu uticale na revizorsko mišljenje.

Ured želi da se zahvali rukovodstvu i zaposlenima Agencije za saradnju i pomoć koja nam je pružena prilikom obavljanja revizije.